PROF. DR. HALUK GERÇEK
ATAŞEHİR’İN ERİŞİLEBİLiRLİK HARİTASI ÇIKARDI

İTÜ İnşaat Fakültesi Ulaştırma Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Haluk Gerçek, Ataşehir’in erişebilirlik haritasını hazırladı. Garanti Galeri’nin, İstanbul Bianeli için yaptırdığı haritada, Ataşehir’den, İstanbul’un herhangi bir yerine toplu taşımayla, yaya olarak veya özel araçla ne kadar sürede ulaşılacağı gösteriliyor. Haritalar Ataşehir’in erişilebilirliğinin iyi olmadığını net biçimde ortaya seriyor.

İstanbul Bianeli’nden önce, 2009’un Eylül’ünde basılacak “Making İstanbul” (İstanbul’u Haritalamak) isimli kitapta yer alacak çeşitli haritalar arasında Ataşehir’in erişebilirlik haritası da yer alıyor. Garanti Galeri’nin talebi üzerine, Ataşehir’in erişebilirlik haritasını, İTÜ İnşaat Fakültesi Ulaştırma Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Haluk Gerçek hazırladı. Harita, Ataşehir’in toplu taşıma bağlantılarının zayıf olduğu, Ataşehir’den karşıya toplu taşıma ile 45 dakikada ulaşılamadığı, özel otomobil ile ulaşmanın daha kısa sürede yapılabildiği gibi gerçekleri bir kez daha, bilimsel olarak gözler önüne seriyor. Ataşehir’in erişebilirlik haritasının ayrıntılarını ve ulaşım sorunlarına ilişkin çözümleri, Ataşehir sakini Prof. Dr. Haluk Gerçek’e sorduk:

-Ataşehir’in erişebilirlik haritasını hazırlamayı siz mi istediniz? Başka ilçelerin erişebilirlik haritaları da kitapta yer alıyor mu?
Garanti Bankası, bienal kapsamında İstanbul’la ilgili değişik haritalar hazırlatıyor. 2009’un Eylül’ünde basılacak kitabın içinde sadece ulaşımla ilgili değil, sosyo ekonomik parametrelerle ilgili çalışmalar da var. Örneğin konut; İstanbul’un havaalanlarının dünyanın diğer havaalanlarıyla karşılaştırılması, demir yolu ulaşımı, uluslararası taşımacılık gibi konularda haritalar da yer alıyor. Bu kapsamda bana da geldiler, benden ulaşımla ilgili yardım istediler. Kitabın ulaşımla ilgili kısmında benim bazı çalışmalarım var. Bunlardan birisi de erişebilirlik haritaları. Yani “Herhangi bir noktaya toplu taşımayla, yaya olarak veya özel araçla ne kadar sürede erişebiliyoruz veya o noktadan çıktığımız zaman ne kadar uzaklara gidebiliyoruz?” bunları gösteren haritalar. Ben aslında tarihi yarımadayla ilgili bir şey hazırlayacağım ama Garanti Galeri, Ataşehir’in erişebilirlik haritasının da kitapta yer almasını istedi. Özellikle Ataşehir’in istenmesinin nedeni, finans merkezinin bu bölgede kurulacak olması, yeni konut alanları ve alışveriş merkezleriyle hızla gelişen bir bölge olması olabilir.

-Haritaya bakınca ne görüyoruz?
Ataşehir çok geniş bir bölge. Biz Ataşehir’in merkezi olarak, Migros’un önündeki dönel kavşağı aldık. Sabah, trafiğin en yoğun olduğu saatte; 15, 30 ve 45 dakika içinde ne kadar uzağa gidebiliyoruz, haritalar bunları gösteriyor. Ayrıca “Bu bölgeler içinde kaç kişi yaşıyor, iş yerlerinde kaç kişi istihdam ediliyor, okullarda ne kadar öğrenci kayıtlı?” bütün bunların cevaplarını da haritalarda gösteriyoruz. Örneğin; otomobilinizle Ataşehir’in merkezinden çıkıp, 45 dakikada karşıya geçebiliyorsunuz ve bu gittiğiniz yer içinde 4.1 milyon insan yaşıyor. Haritada, toplu taşımayla 45 dakika gidildiğinde karşıya geçilemediği görülüyor. O alan içinde yaşayan insan sayısı da 3.1milyona düşüyor. Özel otomobille daha uzağa gidebilmek mümkün. Çünkü toplu taşıma ile dur kalklar var, duraklarda beklemeler var. Toplu taşıma, özel otomobile göre daha yavaş bir sistem.

-Sonuç olarak bu haritalar bize neyi anlatıyor?
Bu haritalar Ataşehir’in erişebilirliğinin iyi olmadığını ve giderek daha da zor hale geldiğini net biçimde anlatıyor. Bu harita, sabah saatlerini gösteriyor ama akşam dönüş de aynı. Hafta sonları da otomobil trafiği arttığı için erişebilirlik yine zor. Yeni yapılan büyük alışveriş merkezleriyle, yeni konut alanlarıyla, üst ve orta gelir grubundaki insanların yoğun olduğu Ataşehir’de otomobil kullanımı da çok fazla olunca trafik daha fazla tıkanıyor. Bu konuda ilçe belediyesinin ve Büyükşehir’in birtakım projeler geliştirmesi lazım. En önemli sorun yeni yerleşimler. Türkiye’de, genelde “Önce binaları yapalım sonra ulaşımı çözeriz” diye bakıldığı için sorun giderek içinden çıkılmaz hale geliyor.

-Peki sorunu çözmek için ne yapılmalı?
Kent planı ile ulaşım planının birlikte çözülmesi lazım. Kenti planlarken, nereye hangi fonksiyonlar gelecek; konut, iş yeri, hizmet sektörü, hepsinin ulaşımla birlikte planlanması, çözülmesi lazım. Yeni konut alanları açılıyor, sonra otoyola yeni bağlantılar ekliyorlar, yeni kavşak projeleri yapıyorlar. Ulaşım önceden düşünülmediği için çoğu yerde çözümsüz kalıyoruz.

-Anadolu yakasında Kadıköy-Kartal hattı raylı sistem projesi var. Bu Ataşehir açısından ne kadar çözüm üretecek?
Metronun Ataşehir içine girmesi şu anda söz konusu değil. Ataşehir açısından bakarsak, Kadıköy-Kartal projesi bittiği zaman buradan oraya besleme bağlantı hatları yapmak gerekecek. Bu raylı sistem olmayabilir ama mekik otobüs seferleri olabilir. İnsanları Kadıköy Kartal’ın istasyonlarına taşıyacak sık seferler düzenlenebilir. Oraya bir aktarmayla çabuk ulaşabilmesi lazım. Marmarayla, Kadıköy-Kartal raylı sistemi, Nautilus’un önündeki istasyonda entegre oluyor. Marmaray bittiği zaman, isterseniz buradan binip orada aktarma yapıp, karşıya geçebileceksiniz. Bu da toplu taşıma açısından belli ölçüde rahatlama sağlayacaktır.

-Tekrar haritalara dönecek olursak, bu çalışmanın sonucunda bir öneri mi geliştirilecek?
Bu haritalar, bir öneri için hazırlanmıyor. Bu haritalar, bir anlamda tespit, analiz. Birçok şehirde buna benzer uygulamalar var. Örneğin, “Bir havaalanına nerelerden kaç dakikada ulaşabilirsiniz veya herhangi bir üniversiteye nerelerden kaç dakikada gelebilirsiniz?” bunu haritalar gösterir. Garanti Galeri’nin Ataşehir’i istemesi ilginç tabi. Herhalde yeni gelişen bir bölge olarak görüldüğü için istediler.

-Ulaşılabilirlik kentin yaşam kalitesini ölçen göstergelerinden birisi değil mi?
Elbette. Dünyada şöyle bir kriter var; insanların ”yolculuk zamanı bütçesi” olduğu kabul edilir. Nasıl bir para bütçeniz varsa, bir de günlük yolculuklarınıza ayıracağınız bir zaman bütçeniz olduğu kabul edilir. Yani insanların tahammül sınırı vardır. Bu da genelde 1-1,5 saat arasındadır. Bu süre geçilmeye başlandığı zaman sıkıntı oluyor. Yaşam kalitesi düşüyor. Süreyi kısaltmak için insanlar yer değişiklikleri yapmaya başlıyor, alışverişini yakın yerden yapıyor, evini, işini değiştiriyor. Bu anlamda sabit zaman bütçesi ulaştırmada çok önemli. Kent içindeki bir yolculuk için en fazla 30 dakika ayrılıyor. Sabah işe giderken bu süre aşıldı mı kalite düşüyor. Büyük metropollerde çare olarak metroyu geliştirmişler. Bir iki aktarmayla istediğiniz yere kısa sürede ulaşabiliyorsunuz. Bizde özellikle İstanbul’da bu süre zaman zaman iki saati bile aşabiliyor. Tahammül sınırlarını zorluyor. Toplu taşıma yaygın sistem olmadığı için hem trafikte hem duraklarda çok bekliyoruz.

-Bu çalışmada toplu taşıma için bir ipucu var mı?
Ataşehir’in toplu taşıma bağlantılarının zayıf olduğu gözüküyor. Karşıya 45 dakikada geçemiyorsunuz. Pendik Tuzla tarafına gidemiyorsunuz. Çünkü Ataşehir’in çıkış bağlantıları zayıf. E-5’in güneyiyle olan ilişkileri çok zayıf. Buradan çıkıp, sahile ulaşacağınız bir iki koridor var, onlar da müthiş tıkanıyor. Sabah ve akşam saatlerinde, hafta sonlarında E-5 tıkanıyor. Benzinliğin önünden geçen, Karaman Çiftliği Caddesi yükü kaldırmıyor, üstelik o cadde üstüne binalar yapılmaya da devam ediliyor. Dolayısıyla çıkış kanalları tıkanıyor Ataşehir’in. Yeni yapılacak kavşaklar soruna çözüm getirecek mi?Açıkcası bir şey söyleyecek durumda değilim, çünkü bilmiyorum.